Zaloguj się | Załóż konto
Slide 1 jFlow Plus
Wykłady z dermatologii 2015
Program edukacyjny
czytaj więcej
  • Prof. dr hab. n. med. Magdalena Czarnecka-Operacz

    Prof. dr hab. n. med. Magdalena Czarnecka-Operacz

    Zastosowanie kliniczne preparatów zawierających siarę bydlęcą w dermatologii

  • Dr n. med. Adriana Rakowska

    Dr n. med. Adriana Rakowska

    Łysienie androgenowe - diagnostyka różnicowa i leczenie

  • dr n. med. Agata Bulińska

    dr n. med. Agata Bulińska

    Wprowadzenie do dermatoskopii




Lek. Anna Sadowska-Przytocka

Katedra i Klinika Dermatologii Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu

 

 

Wpływ witaminy A na skórę

 

 

Objawami niedoboru tej witaminy są między innymi: suchość skóry, łamliwość włosów i paznokci, brak łaknienia, podatność na infekcje, zahamowanie wzrostu u dzieci. Co ciekawe, podobne objawy obserwuje się również w przypadku hiperwitaminozy A.

 

Termin witamina A odnosi się do kilku substancji o analogicznej budowie, które występują w tkankach zwierzęcych i mają podobne właściwości. Największą aktywność biologiczną wykazuje all-trans retinol. Synonimem retinolu jest akseroftol, witamina wzrostowa, witamina wzrostu nabłonków. Na skutek utleniania retinolu powstaje retinal, a następnie kwas retinowy.

 

  Retinol jest uważany za najpospolitszą postać witaminy A. Jest substancją krystaliczną, charakteryzującą się żółtawym zabarwieniem. Rozpuszcza się w tłuszczach i rozpuszczalnikach organicznych. Jest odporny na działanie zasad. Pod wpływem kwasów ulega odwodnieniu, co powoduje znaczną utratę aktywności witaminowej. Stwierdzono, że retinol i inne karotenoidy nie są wrażliwe na temperaturę rzędu 100oC, jednak w wyższych temperaturach dochodzi do ich rozpadu. Do rozkładu opisywanych związków i ograniczenia ich właściwości dochodzi również podczas działania światła i jełczenia tłuszczów.

 

Metabolizm retinoidów odbywa się w dużym stopniu w wątrobie. Retinol jest tam magazynowany w formie estru z kwasem tłuszczowym. W miarę wzrostu zapotrzebowania organizmu następuje uwolnienie związku z wątroby i jego hydroliza do all-trans retinolu. Forma ta jest transportowana po związaniu w kompleks z białkiem wiążącym retinol (retinol binding protein, RBP) oraz transtyretyną. Po dotarciu do keratynocytu retinoid przemieszcza się do jego wnętrza i łączy się z odpowiednim receptorem. Wyróżniono dwie grupy receptorów:

  • mające powinowactwo do retionolu (Cytosolic Retionol Binding Protein, CRBP),
  • mające powinowactwo do kwasu retinowego (Cytosolic Retinoic Acid Protein, CRABP).

 

Kwas retinowy posiada zdolność wiązania się z receptorami jądrowymi: RAR (retinoic acid receptor) i RXR (retinoic X receptor). W ludzkim naskórku dominuje podtyp RAR-gamma.

 

 Związki z grupy witaminy A przyspieszają odnowę naskórka, wykazują działanie normalizujące w procesach różnicowania keratynocytów. Są odpowiedzialne za proliferację komórek naskórka i złuszczanie warstwy rogowej (startum corneum). Na skutek poprawy struktury warstwy rogowej dochodzi do wzmocnienia funkcji ochronnej naskórka i zmniejszenia przeznaskórkowej utraty wody (transepidermal water loss, TEWL). W skórze właściwej zwiększa się synteza kolagenu dzięki stymulacji czynności fibroblastów, co wpływa na poprawę jędrności, elastyczności i nawilżenia skóry. Udowodniono również wpływ retinoidów na powstawanie nowych naczyń krwionośnych w warstwie brodawkowatej skóry. Witamina A oraz karotenoidy są wchłaniane razem z tłuszczami pokarmowymi. Stwierdzono, że wchłanianie β-karotenu odbywa się 6-krotnie wolniej niż retinolu. β-karoten posiada zdolność wiązania rodników tlenowych i zapobiega uszkodzeniom skóry wywołanym przez UV.

 

Struktura kwasu retinowego dała początek kolejnym generacjom retinoidów:

  • retinoidy I generacji: tretynoina, izotretynoina,
  • retinoidy II generacji: acytretyna,
  • retinoidy III generacji: beksaroten.

   Pochodne witaminy A, takie jak tretynoina i izotretynoina, znalazły zastosowanie w leczeniu wielu jednostek dermatologicznych, jak np. trądzik pospolity i różowaty, łuszczyca, brodawki, liszaj płaski, łupież czerwony mieszkowy, rogowiec dłoni i stóp, rybia łuska. Tretynoina zmniejsza nadmierne rogowacenie warstwy rogowej przyczyniające się do powstania mikrozaskórników, a także prowadzi do udrożnienia ujść gruczołów łojowych. Ma wpływ na zmniejszenie przylegania korneocytów przez rozluźnienie połączeń desmosomalnych. Wpływa na pracę gruczołów łojowych, przyspiesza gojenie się uszkodzeń naskórka. Retinoidy znalazły również zastosowanie w zapobieganiu i leczeniu zmian związanych ze starzeniem się skóry. Ma to związek z lipofilnością tych związków i łatwością przenikania przez błony komórkowe oraz z przyłączaniem się do receptorów jądrowych RAR i RXR. Przez łączenie się ze specyficznymi sekwencjami DNA (tzw. elementy odpowiedzi na kwasy retinowe (retinic acid response elements, RARE) lub przez hamowanie czynnika transkrypcyjnego AP-1 dochodzi do modulacji ekspresji genów. Aktywacja RARE i hamowanie AP-1 wpływa na różnicowanie i proliferację komórek. Klinicznie obserwowano spłycenie się zmarszczek oraz rozjaśnienie przebarwień, plam soczewicowatych oraz piegów. W badaniu histologicznym uwidoczniono zwiększoną syntezę kolagenu i nasiloną angiogenezę. Stwierdzono również właściwości absorbujące promieniowanie UV retinoidów, jednak ze względu na zbadane na modelach zwierzęcych ryzyko fotokancerogenezy, omawiane związki nie są stosowane w preparatach przeciwsłonecznych. Co więcej, ze względu na działania niepożądane miejscowych i ogólnych retinoidów – takie jak: złuszczanie się naskórka, suchość skóry, rumień – związków tych nie zaleca się do stosowania w ciągu dnia oraz w miesiącach letnich.

 

  Witamina A ma szczególne powinowactwo do nabłonków i siatkówki oka. Jest niezbędna w procesie widzenia, ponieważ wchodzi w skład rodopsyny. Jej niedobór może objawiać się złym widzeniem, ślepotą zmierzchową. Innymi objawami deficytu jest: suchość skóry, łamliwość włosów i paznokci, brak łaknienia, podatność na infekcje, zahamowanie wzrostu u dzieci. Co ciekawe, podobne objawy obserwuje się również w przypadku hiperwitaminozy A. W tym przypadku dodatkowym objawem jest powiększenie wątroby i śledziony. Przy spożywaniu dużej ilości produktów bogatych w β-karoten, występuje żółte zabarwienie skóry i spojówek.

 

  Prawidłowe stężenie witaminy A w osoczu wynosi wg różnych źródeł: 0,53–2,27 µmol/l. Dzienne zapotrzebowanie na ten związek różni się w zależności od wieku i płci.

 

  Najbogatszym źródłem witaminy A jest olej z wątroby ryb morskich. Karotenoidy są obecne również w produktach pochodzących od zwierząt roślinożernych, takich jak: masło, mleko, pełnotłuste produkty mleczne oraz żółtka jaj. Produkty bogate w β-karoten to: marchew dynia, szpinak, boćwina, sałata, zielony groszek, pomidory, morele, wiśnie, śliwki i pomarańcze. W wielu krajach celem poprawienia wartości odżywczej stosuje się tzw. witaminizowanie żywności. W witaminę A wzbogaca się margaryny i odżywki dla niemowląt. Wartym uwagi karotenoidem jest likopen, który występuje obficie w pomidorach, arbuzach, czerwonych grejpfrutach oraz owocach dzikiej roży.

 

  Syntetyczne retinoidy podawane ogólnie wywierają działanie teratogenne, dlatego szczególną ostrożność należy zachować przy terapii tymi preparatami kobiet w wieku rozrodczym.

 

Piśmiennictwo:


1. Bojarowicz H., Płowiec A. Wpływ witaminy A na kondycję skóry. Probl Hig Epidemiol 2010; 91 (3): 352–356.

2. Rutkowski M., Matuszewski T., Kędziora J. i wsp. Witaminy E, A i C jako antyoksydanty. Pol Merk Lek 2010; 29 (174): 377–381.

3. Kim H., Kim B., Jung S. i wsp. Improvement in skin wrinkles from the use of photostable retinyl retionate: a randomized controlled trial. Br J Dermatol 2010; 162; 497–502.


Wpływ leków hipotensyjnych na kancerogenezę


Niektóre leki hipotensyjne, poprzez wywoływanie fotonadwrażliwości, mogą przyczyniać się do powstawania raków skóry. Badacze z ośrodka duńskiego przeprowadzili analizę takiego wpływu w przypadku leków hipotensyjnych z grupy diuretyków oszczędzających potas, β-adrenolityków, inhibitorów konwertazy angiotensyny i blokerów kanału wapniowego. Stwierdzono, że długotrwałe przyjmowanie preparatów z grupy blokerów receptora angiotensyny związane jest z ryzykiem wystąpienia czerniaka, natomiast przewlekłe stosowanie diuretyków oszczędzających potas może wpływać na powstawanie raka kolczystokomórkowego.

 

Schmidt S.A. i wsp. Use of antihypertensive drugs and risk of skin cancer. J Eur Acad Dermatol Venereol 2015 Aug, 29(8), 1545–1554.


Oprac. Anna Sadowska-Przytocka

Znaczenie cynku w łysieniu plackowatym


Stwierdzono, że spontaniczna remisja występuje u mniej niż 10% pacjentów cierpiących na alopecia areata. Skuteczność fototerapii metodą PUVA jest kontrowersyjna z powodu nawrotu łysienia po zaprzestaniu naświetlań. Zaobserwowano korzystny efekt po zastosowaniu terapii skojarzonej: PUVA i glukonianu cynku. Po zakończeniu fototerapii, pacjentom podawano preparat glukonianu cynku (40 mg/dobę). Odnotowano odrost włosów bez ponownego rozpoczęcia naświetlań metodą PUVA. Preparaty cynku w dawce 30–40 mg/dobę mogą być bezpiecznie stosowane przez okres ok. 1 roku, z zaleceniem monitorowania stężenia cynku w surowicy krwi i we włosach.

 

Christine Lux-Battistelli, Combination therapy with zinc gluconate and PUVA for alopecia areata totalis: an adjunctive but crucial role of zinc supplementation; Dermatologic Therapy Volume 28, Issue 4, pages 235–238, July/August 2015.


Oprac. Anna Sadowska-Przytocka


Palenie fajki wodnej jest równie niebezpieczne jak palenie tytoniu


W ostatnim czasie palenie fajki wodnej stało się powszechnie występującym nałogiem. Jest bardzo popularne w Afryce i Azji. Używanie fajki wodnej prowadzi do różnej ekspozycji na potencjalnie niebezpieczne związki. Niestety panuje mylne przekonanie, że ten rodzaj uzależnienia jest bezpieczny. Nałóg palenia fajki wodnej może przyczyniać się do rozwoju raka krtani, oskrzeli i płuc. Palenie fajki wodnej ma również szkodliwy wpływ na jamę ustną. Możliwe działania niepożądane to żółtawe zabarwienie zębów, nieprzyjemny zapach z ust, zapalenie dziąseł, leukoplakia, raki błon śluzowych. Obserwowano również pojawianie się objawu Köbnera w przebiegu liszaja płaskiego i łuszczycy. Dowiedziono, że palenie fajki wodnej ma też negatywny wpływ na rozwój chorób infekcyjnych w jamie ustnej, jak również zaostrzenie stanu dermatologicznego w przebiegu wyprysku rąk.

 

Wollina U. Water pipe smoking and dermatologic consequences. J Eur Acad Dermatol Venereol


Oprac. Anna Sadowska-Przytocka


Wpływ kwasu traneksamowego na usuwanie przebarwień


Badania wykazały, że doustne podawanie preparatu kwasu traneksamowego w monoterapii, a także w leczeniu skojarzonym (z dodatkiem witaminy C i E) jest skuteczne w leczeniu przebarwień.

Kwas traneksamowy zapobiega nieprawidłowej fibrynolizie, działając poprzez hamowanie aktywatora plazminogenu. Plazminogen zawarty jest w komórkach naskórka. Jego aktywacja zachodzi po ekspozycji na promieniowanie ultrafioletowe, co ma wpływ na powstawanie przebarwień.

 

Nooshin Bagherani, The efficacy of tranexamic acid in the treatment of melasma; Dermatologic Therapy Volume 28, Issue 4, page 265, July/August 2015.


Oprac. Anna Sadowska-Przytocka

 

» Konferencje

  • Konferencja Naukowo-Szkoleniowa „Czerniak i inne nowotwory skóry – postępy w diagnostyce i leczeniu”

    Konferencja Naukowo-Szkoleniowa „Czerniak i inne nowotwory skóry – postępy w diagnostyce i leczeniu”

    (04.10.2015, Warszawa)

    » zobacz więcej
  • Konferencja Sekcji Dermatologii Estetycznej Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego

    Konferencja Sekcji Dermatologii Estetycznej Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego

    (12-14.06.2015, Gdynia)

    » zobacz więcej
  • Dermatologia, Wenerologia i Alergologia 2015

    Dermatologia, Wenerologia i Alergologia 2015

    (22-24 października 2015 roku, Sopot)

    » zobacz więcej
  • Konferencja DERMATOLOGIA PREMIUM plus

    Konferencja DERMATOLOGIA PREMIUM plus

    (17 października 2015, Wrocław)

    » zobacz więcej
  • 12. Międzynarodowa Akademia Dermatologii i Alergologii

    12. Międzynarodowa Akademia Dermatologii i Alergologii

    Słupsk-Ustka 5-7.02.2016

    » zobacz więcej
  • Kosmetologia - nauka i przyszłość

    Kosmetologia - nauka i przyszłość

    Łódź, 12 marca 2016 r.

    » zobacz więcej

» Współpraca

French Society of Dermatology

French Society of Dermatology
»

Clinical and Experimental Dermatology

Clinical and Experimental Dermatology
» zobacz więcej

Dermatologic Therapy

Dermatologic Therapy
» zobacz więcej
Opinie ekspertów | Temat miesiąca | Numer bieżący | Numery archiwalne | Od Redaktor Naczelnej | Dermatoskopia | Stany naglące w dermatologii | Polskie Towarzystwo Dermatologiczne | Redakcja | Archiwum | Regulamin zamówień | Polityka prywatności | Polityka plików cookies